Zespół wrzodów żołądka u koni (EGUS, ang. Equine Gastric Ulcer Syndrome) coraz częściej określany jest mianem choroby cywilizacyjnej koni. Szacuje się, że problem ten dotyczy nawet 50–90% populacji, przy czym szczególnie narażone są konie sportowe, intensywnie użytkowane, a także osobniki nerwowe i wrażliwe. 1 Choroba wrzodowa jest znana i badana od ponad 30 lat, jednak nadal stanowi wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne. W tym artykule przyjrzymy się przyczynom, objawom oraz możliwościom leczenia i profilaktyki wrzodów żołądka u koni, ze szczególnym uwzględnieniem roli żywienia.
Etiologia
Dlaczego mówi się o „zespole” wrzodów żołądka?
Ponieważ obejmuje on dwie odrębne jednostki chorobowe:
· ESGD (Equine Squamous Gastric Disease) – wrzody w części bezgruczołowej,
· EGGD (Equine Glandular Gastric Disease) – wrzody w części gruczołowej.
Żołądek konia w anatomii określany jest jako żołądek złożony. Jego część bezgruczołowa wyścielona jest nabłonkiem wielowarstwowym płaskim i nie wytwarza ochronnego śluzu. W części gruczołowej produkowany jest kwas solny oraz śluz, pełniący funkcje ochronne dla ściany żołądka. Kwas solny wytwarzany jest nieustannie, co jest przystosowaniem do ciągłego pobierania niewielkich ilości pokarmu. Dlatego ważne są mechanizmy obronne, jak wspomniany śluz, ślina mająca działanie buforujące kwas, a także spożywanie dużych ilości włókna pokarmowego, które tworzy „matę” na powierzchni treści żołądka i zapobiega jej rozchlapywaniu na niechronioną strefę bezgruczołową. Jeśli te systemy zawodzą, dochodiz do uszkodzenia błony śluzowej, powstawania stanów zapalnych, nadżerek i owrzodzeń.
Przyczyny
Wrzody w części bezgruczołowej (ESGD)
· dieta uboga w pasze objętościowe, bogata w zboża i skrobię,
· długie przerwy między posiłkami, brak stałego dostępu do siana,
· intensywny wysiłek – podczas ruchu kwas rozchlapywany jest na niechroniony nabłonek
Wrzody w części gruczołowej (EGGD)
· zaburzenia mechanizmów ochronnych błony śluzowej,
· przewlekły stres, transport, częste zmiany otoczenia,
· długotrwałe stosowanie NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych),
· zaburzenia mikrokrążenia i procesów regeneracyjnych
Diagnostyka
Objawy wrzodów żołądka nie są specyficzne, dlatego wymagają uważnej obserwacji. Do konsultacji z weterynarzem powinny nas skłonić:
· utrata masy ciała i obniżona kondycja,
· niechęć do ruchu i pracy,
· nerwowość, agresja, uszy położone podczas siodłania,
· pogorszenie apetytu, wybiórczość w jedzeniu,
· łykawość, zgrzytanie zębami,
· nawracające, łagodne kolki.
Warto podkreślić, że nawet konie wyglądające zdrowo i dobrze wykorzystujące paszę mogą cierpieć na wrzody. Nasilenie objawów nie zawsze odzwierciedla stopień zmian w żołądku. Złotym standardem diagnostycznym jest gastroskopia – badanie endoskopowe wnętrza żołądka. Umożliwia ono nie tylko ocenę stopnia i lokalizacji wrzodów, ale również wykluczenie innych chorób, np. gzawicy. 3
Leczenie i zapobieganie
Wrzody żołądka u koni rzadko ustępują samoistnie, dlatego w praktyce weterynaryjnej niezbędna jest interwencja lekarska. Podstawą leczenia jest farmakoterapia, która zmniejsza wydzielanie kwasu solnego lub neutralizuje jego działanie. Najczęściej stosowanym preparatem jest omeprazol – lek hamujący wydzielanie kwasu, który pozwala na szybkie gojenie zmian i wyraźną poprawę komfortu zwierzęcia. W niektórych przypadkach stosuje się także sukralfat, który działa ochronnie, tworząc warstwę zabezpieczającą uszkodzoną błonę śluzową. Leczenie farmakologiczne powinno zawsze być prowadzone pod kontrolą lekarza weterynarii, który dobiera dawkę i czas terapii w zależności od lokalizacji i nasilenia wrzodów.
Równie istotne jak farmakoterapia są zmiany w sposobie utrzymania i żywienia koni. Bez nich nawet najlepsze leczenie będzie tylko działaniem krótkotrwałym. Najważniejsze zasady obejmują:
· Stały dostęp do paszy objętościowej – siano lub trawa powinny być dostępne dla konia praktycznie bez ograniczeń. W naturalnych warunkach koń pobiera pokarm niemal bez przerwy, dlatego długie okresy głodówki są jednym z najważniejszych czynników sprzyjających chorobie wrzodowej. Dorosły koń powinien zjadać codziennie minimum 1,5–2% masy ciała w suchej masie pasz objętościowych.
· Stosowanie odpowiednich sieczek – szczególnie korzystne są sieczki z dodatkiem lucerny, które dzięki wysokiej zawartości wapnia pomagają buforować kwas żołądkowy. Dla koni wrażliwych i skłonnych do tycia dostępne są niskokaloryczne sieczki z obniżoną zawartością cukrów i skrobi, takie jak Dengie Ulser Lite, Dengie Healthy Tummy, Dengie
Meadow Light with Herbs, Dengie Alfa-A Molasses Free, Dengie Hi-Fi Molasses Free czy Dengie Hi-Fi Lite.
· Unikanie nadmiaru skrobi – pasze treściwe, zwłaszcza zboża, należy podawać z umiarem. Zaleca się, by jednorazowa dawka nie przekraczała 1 g skrobi na każdy kilogram masy ciała, a dzienna ilość – 2 g/kg. Aby ograniczyć ryzyko, warto wybierać pasze niskoskrobiowe i dzielić porcje na kilka mniejszych posiłków.
· Odpowiednie pasze treściwe dla koni sportowych – konie w intensywnym treningu wymagają dodatkowej energii, jednak nie musi ona pochodzić wyłącznie ze zbóż. Dobrym rozwiązaniem są pasze z obniżoną zawartością skrobi i certyfikatem BETA, gwarantującym bezpieczeństwo dla koni wrzodowych, np. z oferty Saracen Horse Feeds.4
· Suplementacja wspierająca przewód pokarmowy – coraz większą rolę w praktyce odgrywają suplementy poprawiające funkcjonowanie układu trawiennego, takie jak Gastro Care, Gut Gold czy Digestive Support. Dodatkowo warto rozważyć stosowanie naturalnych komponentów, jak siemię lniane, sok z aloesu czy olej z rokitnika, które działają osłaniająco i łagodząco na śluzówkę żołądka.
Nie można zapominać także o czynnikach środowiskowych. Stres odgrywa ogromną rolę w powstawaniu wrzodów, dlatego konie powinny mieć zapewnione regularne wybiegi, kontakt z innymi końmi, stabilną rutynę dnia oraz spokojne warunki treningowe. Zmniejszenie presji treningowej, odpowiednia organizacja transportu i ograniczenie nagłych zmian w środowisku mogą znacząco zmniejszyć ryzyko nawrotów choroby.
Podsumowanie
Zespół wrzodów żołądka u koni (EGUS) jest chorobą powszechną, przewlekłą, ale możliwą do skutecznego leczenia. Kluczem do sukcesu jest szybka diagnostyka, odpowiednie leczenie farmakologiczne oraz wprowadzenie zmian w żywieniu i organizacji życia konia.
Warto pamiętać, że:
· wrzody w części bezgruczołowej wynikają głównie z nadmiernej ekspozycji na kwas solny,
· wrzody w części gruczołowej są efektem osłabienia mechanizmów ochronnych śluzówki,
· objawy są niespecyficzne i wymagają potwierdzenia gastroskopią,
· profilaktyka (żywienie bogate w włókno, ograniczenie skrobi, redukcja stresu) to najważniejszy element walki z EGUS,
· odpowiednio dobrane pasze i suplementy wspierają zdrowie przewodu pokarmowego, zmniejszając ryzyko nawrotów.
Dbając o prawidłową dietę, regularny dostęp do pasz objętościowych oraz minimalizując stres, możemy znacząco obniżyć ryzyko wystąpienia wrzodów u koni i poprawić ich dobrostan.
Autor: mgr inż. Irena Plewa
Źródła:
1. Sykes, B. w., Hewetson, M., Hepburn, R. j., Luthersson, N. & Tamzali, Y. European College of Equine Internal Medicine Consensus Statement—Equine Gastric Ulcer Syndrome in Adult Horses. Journal of Veterinary Internal Medicine 29, 1288–1299 (2015).
2. Mönki, J., Hewetson, M. & Virtala, A.-M. K. Risk Factors for Equine Gastric Glandular Disease: A Case-Control Study in a Finnish Referral Hospital Population. J Vet Intern Med 30, 1270–1275 (2016).
3. Gastroscopy Remains Gold Standard for Diagnosing Gastric Ulcers in Horses. Kentucky Equine Research https://www.ker.com/equinews/gastroscopy-remains-gold-standard-for-diagnosing-gastric-ulcers-in-horses/ (2025).
4. Equine Gastric Ulcer Syndrome. Dengie Horse Feeds https://dengie.com/nutrition-hub/equine-digestive-system/egus-in-horses/.
